Dieta BARF – najbardziej naturalny sposób żywienia psów

Smacznie, zdrowo i naturalnie! Dowiedz się, na czym polega dieta BARF, jakie niesie za sobą korzyści i jak komponować posiłki według założeń tego sposobu żywienia!

Dieta BARF staje się wśród psiarzy coraz bardziej popularna. Zwolennicy tego sposobu żywienia uważają, że jest to najodpowiedniejszy pokarm dla ich czworonożnych pupili. Za główne zalety tej diety uważa się całkowity brak konserwantów, wysoką strawność pokarmu oraz wysoką zawartość witamin, kwasów tłuszczowych, mikro- i makroelementów. Stosujący ten typ żywienia właściciele mają możliwość dostosowania składu posiłków do zmieniających się potrzeb i preferencji zwierzęcia. Mają też pewność co do jakości użytych składników. Czym jest dieta BARF? Jakie są jej zalety i wady? Co trzeba o niej wiedzieć, zanim podejmie się decyzję o jej stosowaniu?

Dieta BARF. Podstawowe założenia

BARF to skrót od angielskiej nazwy tej metody żywienia – „Biologically Appropriate Raw Food”. Można ją przetłumaczyć jako „biologicznie odpowiedni surowy pokarm”. Jak sama nazwa sugeruje, podstawowym założeniem diety jest podawanie psom posiłków złożonych z naturalnych, surowych składników. Ten sposób żywienia zakłada, że przewód pokarmowy, jak i cała fizjologia psa nie uległa w procesie udomowienia zbytnim zmianom, a żywieniowe potrzeby dzisiejszych czworonogów wciąż podobne są do ich bliskich krewnych – wilków. Zgodnie z tym założeniem psy powinny jeść to, co wilki w ich naturalnym środowisku, czyli upolowane przez siebie ofiary. Oczywiście nikt przy zdrowych zmysłach nie zabierze swojego psiaka do lasu, by upolował sobie obiad… Posiłki muszą więc być komponowane przez opiekunów.

Dieta BARF zakłada, że pies powinien być żywiony niemal wyłącznie elementami zwierząt. W skład diety wchodzą więc głównie mięso, kości i podroby. Ambitniejsi barfiarze raczą swoje psy także całymi zwierzętami, podawanymi z futrem, pazurami czy piórami – ten model żywienia nazywa się Whole Prey (ang. „cała ofiara”) i nie jest obowiązkowym elementem diety BARF. Produkty pochodzenia zwierzęcego mogą być (ale nie muszą) uzupełniane niewielkim dodatkiem warzyw i owoców. Barfiarze stosują również liczne suplementy w celu uzupełnienia braków niektórych składników w mięsie, które pochodzi z przemysłowej hodowli zwierząt.

Kolejną ważną informacją jest to, że w diecie BARF nie ma jednego, uniwersalnego jadłospisu. Ten model żywienia zakłada, że każdy psiak jest inny, a dieta powinna być dostosowana do jego indywidualnych potrzeb. Zarówno dawkowanie pokarmu, jak i sam skład posiłków dobierany jest głównie poprzez obserwację zwierzęcia, uzupełnioną o wykonywane minimum raz w roku szerokie badania krwi. Takie podejście gwarantuje, że zwierzę karmione dietą BARF będzie dobrze odżywione, a dieta odpowiednio wspomoże czworonoga nie tylko w jego codziennym funkcjonowaniu, ale także w przypadku ciąży, choroby, osłabienia czy alergii pokarmowej.

Dieta BARF. Składniki diety

Proporcje poszczególnych składników w diecie BARF mogą różnić się w zależności od potrzeb danego zwierzęcia. Ogólnie przyjęty, sprawdzający się u większości czworonogów udział procentowy poszczególnych elementów diety jest następujący:

  • 85% produktów pochodzenia zwierzęcego
    50% mięsa
    20% podrobów
    15% kości
  • 15% produktów pochodzenia roślinnego
    10% warzyw
    5% owoców

Nie każdy posiłek musi być zbilansowany według tych wytycznych. Jeśli dany pies dobrze toleruje większą ilość kości lub podrobów w jednym posiłku, można raz na kilka dni przekroczyć zalecany poziom danego składnika. Ważne, by całość pokarmu podanego psu w 3-4 tygodniowym okresie odpowiadała założonym proporcjom składników.

Mięso

Mięso w diecie BARF powinno stanowić podstawę diety psa. Około 50% każdego posiłku powinno stanowić dość chude, surowe mięso mięśniowe. W diecie psów dozwolone jest stosowanie każdego rodzaju mięsa, z wyjątkiem dzika i niektórych gatunków ryb, które zawierają tiaminazę. Warto, by w diecie czworonoga znalazło się minimum 5 gatunków mięsa. Duża różnorodność diety zapewni zwierzakowi szeroką gamę mikro- i makroelementów, a także aminokwasów i kwasów tłuszczowych.

mięso mielone dla psa
fot. Shutterstock

Mięso stosowane w diecie BARF nie powinno być poddawane żadnej obróbce termicznej. Dozwolone jest jedynie mrożenie w celu przechowywania. Jednak przemrażanie mięsa przed podaniem nie jest obowiązkowe. Nie ma również potrzeby mielenia mięsa dla psów. Większość czworonogów doskonale radzi sobie z większymi kawałkami. Możliwość gryzienia i żucia niesie za sobą wiele korzyści – jest to dobre nie tylko dla higieny zębów, ale również ze względów behawioralnych. Jeśli dany psiak łapczywie połyka kawałki mięsa bez kości, warto pokroić je na mniejsze kawałki.

Mięso podawane psom powinno spełniać normy do spożycia przez ludzi i pochodzić z pewnych źródeł, takich jak sklepy spożywcze lub mięsne. Niezalecane jest stosowanie w żywieniu psów mielonego „mięsa dla psów” ze względu na możliwe zanieczyszczenia metalami ciężkimi lub wysoką zawartość szkodliwych bakterii. Mielonki nie nadają się do stosowania w diecie BARF również z tego powodu, że wiele z takich produktów nie ma na opakowaniu określonego udziału procentowego kości czy podrobów.

Kości

Kości w BARF-ie to główne źródło wapnia dla psów. Powinny stanowić około 15% posiłku. Dozwolone jest jednorazowe podanie większej ilości kości, pod warunkiem że w ciągu najbliższych kilku dni pupil dostanie ich mniej. Nadmiar kości w diecie może prowadzić nie tylko do niedoborów, ale również do zatwardzeń lub zaczopowania jelit.

kości dla psa
fot. Shutterstock

Kości dla psa powinny być dostosowane do wielkości danego zwierzaka. Zbyt małe kości podane dużemu psu mogą być przyczyną zadławienia i perforacji żołądka. Natomiast podanie psu zbyt twardych kości, na przykład kości z kończyn wołowych czy wieprzowych, może skończyć się złamaniem zęba. Kości podawane czworonogom nie mogą być gołe – istnieje wtedy ryzyko skaleczenia przełyku lub żołądka ostrą krawędzią. Bezpieczne kości to takie, które w całości pokryte są mięsem. Dobrym przykładem odpowiedniej dla czworonogów kości są szyje indycze lub skrzydełka z kurczaka. Kości w diecie BARF nie mogą być poddane żadnej obróbce termicznej. Dozwolone jest jedynie mrożenie w celu przechowywania.

Są psy, które z różnych przyczyn nie mogą dostawać kości (choroby zębów, przebyte operacje żołądka lub jelit, częste zatwardzenia). W takich przypadkach istnieje możliwość zastąpienia kości mielonymi skorupkami jaj lub innymi suplementami wapnia. Takie zamienniki kości dawkuje się zgodnie z wytycznymi producenta, najczęściej w przeliczeniu na ilość mięsa, jaką dziennie spożywa pies.

Podroby

Podroby w diecie BARF powinny stanowić około 20% posiłków. Do podrobów zaliczane są serca, wątroba, żołądki, płuca, ozory, nerki, a także oczy i mózgi. Nie ma ścisłych wytycznych co do ilości konkretnych podrobów. Wyjątek stanowi wątroba, która nie powinna stanowić więcej niż 5% całej diety. Zbyt duża ilość tego składnika może spowodować nadmiar witamin A, E, D, K. Jest jednak cennym elementem diety, nie należy jej więc unikać. Ostrożność jest zalecana także w przypadku podawania podgardla (wysokie stężenie jodu) oraz jąder (testosteron).

Podroby mogą pochodzić od wszystkich dostępnych na rynku zwierząt. Tak jak w przypadku mięsa – im większa różnorodność, tym większa gama składników pokarmowych dostarczanych psu. Należy jedynie unikać podrobów dzika i z wieprzowiny (ryzyko wścieklizny rzekomej) oraz wnętrzności ryb (ze względu na obecność pasożytów).

podroby
fot. Shutterstock

Zbyt duża ilość podrobów w diecie może prowadzić do biegunek. W przypadku psów bardzo wrażliwych na podroby, ważne jest ustalenie odpowiednich proporcji między podrobami i kośćmi, które z kolei mają utwardzające działanie na odchody czworonogów. Podroby również nie powinny być poddawane żadnej obróbce termicznej.

Warzywa i owoce

Rośliny w BARF-ie stanowią do 15% diety. Nie są jednak obowiązkowe. Jeśli więc pies odmawia ich jedzenia, można zastąpić je większą ilością pozostałych składników diety. Najwyższą przyswajalnością cechują się warzywa rozdrobnione, jednak podanie psu na przykład całej marchewki w ramach gryzaka także jest dozwolone. Owoce i warzywa mogą być podawane zarówno z mięsem, jak i osobno, jako oddzielny posiłek.

W żywieniu psów można stosować wiele warzyw i owoców. Unikać należy jedynie awokado, bakłażanów, zielonej papryki, cebuli, czarnego bzu, winogron i pigwy. Niektóre z warzyw – takie jak ziemniaki, warzywa strączkowe, kalafior i brokuł – muszą być przed podaniem ugotowane.

Suplementy

Suplementy w diecie BARF stosowane są w celu uzupełnienia braków ważnych substancji odżywczych i witamin, wynikających z przemysłowego chowu zwierząt stanowiących dietę psa (suplementy obowiązkowe), osobniczego stanu zdrowia zwierzęcia (na przykład alergii, słabej kondycji sierści i skóry, predyspozycji do chorób) lub wspomagająco przy różnych stanach chorobowych.

Do suplementów obowiązkowych należą drożdże browarnicze (witamina B i beta glukan), algi morskie (jod), olej z łososia lub kryla (suplement kwasów tłuszczowych omega-3) i hemoglobina (żelazo). Dawkowanie suplementów zależy od ilości danego związku zawartego w preparacie i ustalane jest przez producentów.

Dodatkowe suplementy, które mogą być stosowane w BARF-ie, to czystek (odporność), glinka kaolinowa (przeciwbiegunkowo), l-karnityna i tauryna (wspomaga pracę serca), mączka ze skorupek jaj lub mączka kostna (wapń), MSM i czarci pazur (przeciwzapalnie), ostropest (wspomaga wątrobę), owoc dzikiej róży (witamina C), spirulina i chlorella (multiwitamina). Suplementy te podawane są w razie potrzeby.

Dodatkowym, naturalnym suplementem, który na stałe może wejść do diety psa, są jajka. Bogate w szereg aminokwasów, prozdrowotnych substancji i witamin, stanowić mogą niezastąpioną bombę multiwitaminową dla psa. Mogą być podawane surowe – jako dodatek do mięsa lub warzyw.

labrador je rybkę
fot. Shutterstock

Ciekawe dodatki

Dietę BARF można uzupełniać o różne ciekawe „zdobycze”. Królicze lub rybie głowy, całe przepiórki z piórami, szczury karmówkowe dla węży, sarnie uszy z futrem czy nawet całe głowy kozy – wszystko, co jest naturalne i z bezpiecznego źródła, może znaleźć swoje zastosowanie w diecie naturalnej. Oczywiście takie dodatki nie są obowiązkowe, jednak stanowią wspaniałe urozmaicenie diety.

Zalety stosowania diety BARF

  • Wysoka jakość produktów – widzisz, co kupujesz
  • Ścisła kontrola nad składem diety – ważna w przypadku alergii pokarmowych, nietolerancji i innych chorób
  • Indywidualne dostosowanie diety do zmieniających się potrzeb psa, także chorób
  • Wysoka strawność diety – mniej kup i dużo mniejsze, niż na karmie
  • Brak konserwantów, barwników i innych dodatków
  • Stosunkowo niskie koszty

Dieta BARF. Czego nie podawać?

W naturalnej diecie dla psów zabronione jest podawanie kilku składników. Jakich należy unikać?

Wypełniacze

Dieta BARF nie uwzględnia wypełniaczy. Ryż, kasza, makaron i inne źródła węglowodanów przeczą idei biologicznie odpowiedniego surowego jedzenia. Dodatki te nie niosą za sobą żadnych ważnych dla psów substancji odżywczych. Ponadto zastąpienie części mięsa, kości lub podrobów węglowodanami zmniejsza ogólną ilość białka i tłuszczy w diecie czworonogów.

Nabiał

Twarogi, jogurty i sery nie są częścią diety BARF. Produkty mleczne nie znajdują się w naturalnej diecie psowatych, a ich proces powstawania przeczy całej idei żywienia surowego. Dodatkowo, ze względu na zawartość laktozy, nabiał może wywoływać silne biegunki u psów. Dla czworonogów bezwartościowe są także dobroczynne dla ludzi bakterie zawarte w jogurtach, gdyż psi układ pokarmowy zasiedlany jest przez zupełnie inne gatunki mikroorganizmów. Z tego powodu również ludzkie probiotyki nie powinny być podawane czworonogom.

Wady diety BARF

  • Konieczne posiadanie zamrażalnika (przechowywanie mięsa)
  • Czasochłonne zakupy, dzielenie i ważenie mięsa
  • Konieczne posiadanie podstawowej wiedzy z zakresu biologii i fizjologii
  • Konieczna uważna obserwacja psa i jego reakcji na dietę
  • Przy nieumiejętnym stosowaniu można zrobić psu krzywdę

Dieta BARF. Jak wprowadzać?

Każdego psa, nawet z najdelikatniejszym żołądkiem, da się przestawić na naturalną dietę. Wiele psów przechodzi na BARF bez najmniejszego problemu – psiaki chętnie jedzą mięso i nie mają problemów żołądkowych. Jednak przestawianie psa żywionego dotychczas wyłącznie suchą karmą na surowiznę nie powinno odbywać się z dnia na dzień.

Badania

Przestawianie psa na dietę BARF powinno rozpocząć się od wykonania badań krwi (morfologia, biochemia, jonogram). Dzięki temu wiadomo będzie, jakie niedobory czy problemy zdrowotne ma psiak i jak naturalna dieta wpływa na jego zdrowie. Gdy w wynikach zaobserwujemy jakiś problem, od razu możemy zmodyfikować dietę tak, by przeciwdziałać ewentualnym problemom, na przykład podając suplementy wspierające wątrobę czy zmniejszając udział fosforu w posiłkach.

Dawkowanie

Przyjmuje się, że dorosłe psy o normalnej aktywności powinny dostawać dziennie posiłki stanowiące wagowo 2-3% ich masy. Przykładowo, według tych zaleceń, pies ważący 20 kg powinien dziennie zjeść ok. 450 g posiłku. Inaczej jednak sprawa wygląda przy psach miniaturowych, które mogą dostawać nawet 10% swojej masy, oraz przy psach bardzo dużych, którym dla utrzymania zgrabnej sylwetki wystarcza często 1%.

border i mięso
fot. Shutterstock

Ustalenie dokładnego dawkowania, które będzie służyć konkretnemu psu, to kwestia obserwacji. W przypadku psów średnich najlepiej zacząć od ogólnie przyjętych 2-3% i obserwować, jak z czasem zmienia się kondycja psiaka. Jeśli po 3 tygodniach zauważymy wzrost masy u pupila, wielkość posiłków należy odpowiednio zmniejszyć. Jeśli psiak będzie chudnąć, należy trochę zwiększyć ilość jedzenia.

Co podawać na start?

Powszechnie panującym mitem jest konieczność podawania psom żołądków przeżuwaczy (żwaczy) przed przejściem na BARF. W założeniu taki wstęp do diety miał przygotować florę bakteryjną psiego układu pokarmowego do lepszego trawienia mięsa. Jednak zawarte w żołądkach przeżuwaczy bakteria są zupełnie inne niż te, które zasiedlają przewód pokarmowy mięsożerców. Dodatkowo są ubogie w jakiekolwiek wartości odżywcze, a karmiony tylko nimi psiak będzie po prostu głodny. Żwacze mogą jednak stanowić smakowity (ale koszmarnie śmierdzący!) dodatek do diety BARF – w takim przypadku powinny być traktowane jak podroby.

Wprowadzanie surowego mięsa do diety psa można zacząć, kiedy jeszcze nasz czworonóg żywiony jest suchą karmą. Nie zaszkodzi mu okazjonalne podawanie małych ilości chudego mięsa czy pojedynczego kurzego serca. Jeśli taki niewielki dodatek nie wywołuje u naszego pupila żadnych rewolucji żołądkowych, możemy przypuszczać, że zmiana diety nie będzie niosła za sobą żadnych żołądkowych ekscesów.

Pierwszy posiłek

Pierwszy, w pełni naturalny posiłek przestawianego psiaka, powinien składać się wyłącznie z chudego mięsa jednego gatunku zwierzęcia. Jeśli po takiej porcji surowizny nie wystąpi biegunka, można stopniowo włączać do diety czworonoga kolejne elementy i rodzaje mięs. Jeśli po wprowadzeniu kolejnego składnika zwierzak dostanie biegunki, która trwa dłużej niż jeden dzień, składnik ten należy wycofać z jego diety na jakiś czas i wprowadzać inne. Kolejność wprowadzania elementów diety to: mięso, kości i podroby, suplementy.

barf
fot. Shutterstock

Jeśli podejrzewamy lub wiemy, że nasz pupil może mieć alergię pokarmową, wprowadzanie nowych gatunków mięs należy przeprowadzać stopniowo i obserwować, czy po którymś z nich nie wystąpią objawy. Podobnie z suplementami – w przypadku psiaków z problemami alergicznymi zalecane jest, by suplementy dodawać pojedynczo do diety, w odstępach tygodniowych. Jeśli okaże się, że pies uczulony jest na któryś z obowiązkowych suplementów, należy zaprzestać jego podawania i poszukać alternatywnych źródeł danej substancji – na przykład olej z kryla może być stosowany jako zamiennik oleju z łososia.

Przykładowy posiłek dla dorosłego psa o wadze 20 kg

400 g części mięsnej

  • skrzydła z kurczaka 150 g
  • gulasz z indyka 200 g
  • żołądek i wątroba z kurczaka 50 g

40 g części roślinnej

  • marchew, jabłko, pietruszka, brokuł, truskawki (różne proporcje, zmiksowane razem)

Suplementy

  • drożdże 2 g
  • olej z łososia 2 łyżeczki
  • algi morskie 2 g
  • jajko kurze 1 całe

Dieta BARF w chorobach

Stosowanie naturalnej diety możliwe jest również w przypadku psów z poważnymi chorobami. Surowym mięsem mogą być karmione psy z alergiami pokarmowymi, chorymi nerkami, tarczycą, wątrobą czy kamicą moczową. Jednak ułożenie dobrego jadłospisu dla chorego psa wymaga dużej wiedzy i nie jest polecane dla osób, które nie mają odpowiedniego wykształcenia. W celu skomponowania diety BARF dla chorego psiaka warto więc skonsultować się z dietetykiem.

Autor: Aleksandra Prochocka