OWCZAREK PODHALAŃSKI


Owczarek podhalański to nasza rodzima rasa: duży, bogato owłosiony molos typu górskiego, zawsze czysto biały. Zrównoważony, czujny, jego powołaniem jest stróżowanie na własnym terenie.

 

Charakter rasy owczarek podhalański

Owczarek podhalański jest ściśle związany z krajobrazem Tatr. Należy do grupy dużych, biało umaszczonych psów górskich, występujących od setek lat na terenach środkowej i południowo-zachodniej Europy. Owczarek podhalański to pies o umiarkowanym temperamencie, spokojny, opanowany, zrównoważony i bardzo zaradny. Mimo niezależnej natury i dużej samodzielności, widocznej już u małych szczeniąt, jest posłuszny i chętny do współpracy. Bardzo przywiązuje się do swojej rodziny i miejsca, w którym żyje. Jest wierny i bezwarunkowo oddany człowiekowi. Szczególną sympatią obdarza dzieci. Ma silny instynkt opiekuńczy, w jego towarzystwie nikomu nie może stać się krzywda.

owczarek podhalański
owczarek podhalański | fot. Shutterstock

Długoletnia planowa hodowla doprowadziła do poprawienia eksterieru i utrwalenia pozytywnych cech psychicznych. Owczarek podhalański stał się zwierzęciem bardziej przyjaznym i otwartym. Ma silną osobowość, ale jego wychowanie nie przysparza większych kłopotów. Nie jest konfliktowy ani przesadnie agresywny wobec psów, jednak strzegąc swojego terytorium, może być nieprzyjemny dla intruza. Owczarek podhalański jest inteligentny i pojętny, można go szkolić w zakresie ogólnego posłuszeństwa.

Umiejętności

Praca owczarka podhalańskiego nie polegała na prowadzeniu owiec, ale na ich ochronie przed drapieżnikami. Wykorzystywano go również jako stróża gospodarstw, schronisk górskich i prywatnych domów. Obecnie owce mają coraz mniej naturalnych wrogów, rzadko można spotkać niedźwiedzia, a wilki występują głównie w Bieszczadach. Pomimo że nie jest to typowy pies zaganiający, potrafił jednak także przepędzać stado z jednego pastwiska na drugie lub zapędzać na udój. Umiał bezbłędnie odnaleźć zabłąkane i zranione sztuki w najbardziej niedostępnym terenie i sprowadzić je do szałasu.

Portret uśmiechniętego podhalana na hali górskiej
owczarek podhalański | fot. Shutterstock

W Holandii z dobrym skutkiem podejmowano próby układania owczarków podhalańskich do roli przewodników niewidomych. Także w Polsce co najmniej jedna suczka pracowała w tej roli. W czasie wypraw na Spitsbergen polski podhalan towarzyszył naukowcom wśród nieprzebytych śniegów, zawsze odnajdując właściwą drogę. Owczarek podhalański jest doskonałym stróżem, nieufnym wobec obcych, obdarzonym dużą odwagą, czujnym, lecz niehałaśliwym. Reaguje tylko w momencie faktycznego zagrożenia.

Szkolenie i wychowanie

Owczarek podhalański wymaga konsekwentnego szkolenia opartego na metodach pozytywnych. Nieodpowiednio traktowany może bronić się, przejawiając agresję. Psy tej rasy muszą przejść staranną socjalizację od szczenięcia. Należy zapoznawać je z różnymi psami i obcymi ludźmi – dzięki temu w dorosłym wieku nie będą agresywne ani nie zaczną polować na mniejsze od siebie psiaki.

Podhalan stojący na tle morza
owczarek podhalański | fot. Shutterstock

Owczarek podhalański mieszkający w domu z ogrodem musi być regularnie zabierany na spacer poza teren posesji. Odcięcie od świata zewnętrznego może spowodować, że pies zacznie źle reagować na obcych ludzi i inne zwierzęta, co przy tak dużych rozmiarach będzie wyjątkowo problematyczne i niebezpieczne.

Dla kogo ta rasa

Owczarek podhalański potrafi dostosować się do różnych warunków i wymagań właściciela. Jest doskonale przystosowany do życia w trudnych i zmiennych warunkach klimatycznych. Jak każdy pies, do prawidłowego rozwoju potrzebuje ruchu i zajęcia, dzięki któremu będzie czuł się potrzebny.

Panuje opinia, że owczarek podhalański źle się czuje na nizinach. Nie jest to prawda, ale na pewno nie powinien być trzymany w miejskich blokowiskach. Brak przestrzeni odbija się niekorzystnie na jego kondycji psychicznej i fizycznej. W domu poza miastem, mając do dyspozycji ogród, będzie czuł się znakomicie, nawet jeśli od najbliższych gór będzie go dzielić kilkaset kilometrów.



Wady i zalety rasy owczarek podhalański

Owczarek podhalański – jaki jest? Poznaj jego wady i zalety!

Wady

  • dosyć niezależny – lubi sam podejmować decyzje
  • bywa uparty – nie zawsze chce wykonać polecenie, jeśli nie widzi w nim sensu
  • wymaga przestrzeni – niezbyt nadaje się do miejskiego mieszkania
  • mocno linieje, a jego sierść wymaga regularnego czesania
  • nieprawidłowo zsocjalizowany może być agresywny

Zalety

  • bardzo przywiązany do właściciela i całej rodziny
  • opiekuńczy wobec dzieci
  • doskonały, czujny, lecz nieprzesadnie agresywny stróż
  • spokojny i zrównoważony na co dzień
  • stosunkowo łatwy do wychowania i układania
  • chętnie wykonuje polecenia, jeśli ma dobrą więź z właścicielem
  • odporny na warunki atmosferyczne


Zdrowie rasy owczarek podhalański

Owczarek podhalański to rasa zdrowa i odporna. Z chorób o podłożu genetycznym najczęściej trapią go dysplazja biodrowa i łokciowa oraz wady powiek: entropium i ektropium. Zagrożony jest rozszerzeniem i skrętem żołądka, dlatego należy mu po jedzeniu zapewnić wypoczynek. Jego uszy mogą być narażone na infekcje, dlatego należy je regularnie kontrolować i w razie potrzeby czyścić.

Portret szczeniaka podhalana na trawie
owczarek podhalański | fot. Shutterstock

Żywienie

Podhalan nie jest wymagający pod względem żywienia. Ma dobry apetyt i nie jest wybredny. Ponieważ przez lata ciężko pracował i nie był rozpieszczany, jego organizm potrafi optymalnie wykorzystywać podawany pokarm. Karma powinna być dobrej jakości, o średniej zawartości białka i tłuszczu. Dzienną porcję dzielimy na dwa posiłki i zapewniamy psu przynajmniej godzinę spokoju po jedzeniu.

Pielęgnacja

Pielęgnacja podhalana nie jest kłopotliwa. Jego szata jest dwuwarstwowa, złożona z włosa okrywowego i gęstego podszerstka. Dzięki temu nie przemaka, szybko wysycha i nie trzyma brudu. Owczarka podhalańskiego wystarczy dokładnie wyszczotkować, aby wyglądał efektownie. Wybierając się z naszym ulubieńcem na wystawę, pamiętajmy, że powinien być przed nią wykąpany i wyszczotkowany. Kredą lub specjalnym pudrem wybielamy wszelkie zażółcenia. Należy również skorygować włos na łapach, pod ogonem i w okolicach uszu.

Podhalan leżący w cieniu
owczarek podhalański | fot. Shutterstock

Akcesoria

Owczarek podhalański powinien być wyprowadzany na spacery w mocnej, szerokiej obroży lub w dopasowanych szelkach oraz na solidnej smyczy zaopatrzonej w mocne karabińczyki. Posłanie dla psa tej rasy powinno być duże, najlepiej zrobione z pianki ortopedycznej, która będzie chronić stawy tego dużego, ciężkiego psa.



Historia rasy owczarek podhalański

Historia owczarka podhalańskiego jest tyleż odległa, co tajemnicza. Prawdopodobnie wywodzi się od azjatyckich molosów, przede wszystkim doga tybetańskiego, który przyczynił się do powstania wielu dzisiejszych ras. Silny, majestatyczny, odporny na warunki atmosferyczne owczarek podhalański od dawna pilnował stad owiec przed drapieżnikami i rabusiami. Dzisiaj coraz częściej pełni rolę stróża i towarzysza rodziny.

owczarek podhalański patrzący w dal na tle gór
owczarek podhalański | fot. Shutterstock

Początki pasterstwa w Tatrach i na Podhalu sięgają XIII wieku. Wtedy przybyły na te tereny ludy trudniące się wypasem owiec i bydła. Wraz z ludźmi pojawiły się ich psy. Ówcześni pasterze posiadali niewielkie stada, utrzymywane w nisko położonych dolinach. W XV i XVI wieku plemiona wołoskie, zdążające wzdłuż Karpat na Podhale, przyczyniły się do rozwoju gospodarki pasterskiej na obszarach tatrzańskich. Towarzyszące im psy zapoczątkowały rasę owczarka podhalańskiego, nazywanego przez miejscową ludność liptakiem.

Duże, silne i krzepkie zwierzęta były znakomitymi stróżami owiec. Pracowały w dzień i w nocy. Nieprzeciętna odwaga i wytrzymałość pozwalały im na konfrontację z groźnymi drapieżnikami: wilkami i niedźwiedziami. Nosiły specjalne obroże nabijane kolcami lub całe wykonane z metalu, które chroniły je przed kłami przeciwników. Owczarki podhalańskie strzegły także dobytku przed złodziejami.

Dwa podhalany na spacerze w jesiennym lesie
owczarek podhalański | fot. Shutterstock

Kiedy na początku XX wieku Tatry stały się popularnym terenem turystycznym, tłumnie zjeżdżający goście zwrócili uwagę na piękne białe psy, które z czasem stały się miejscową atrakcją i elementem folkloru. Owczarek podhalański pojawił się w legendach i góralskich przyśpiewkach. Posiadanie dobrze utrzymanego podhalana było dla bacy sprawą honoru, a za niektóre psy trzeba było oddać nawet trzy owce.

Pierwszej próby planowej hodowli podhalana podjął się w okresie międzywojennym Korpus Ochrony Pogranicza. Uznano, że pełne zaangażowania, ciężko pracujące od pokoleń owczarki, odporne i chętne do współpracy z człowiekiem będą dobrymi psami służbowymi. Podhalany doskonale sprawdziły się jako psy pilnujące obiektów przemysłowych i wojskowych. Na początku lat 30. XX wieku na Śląsku powstało Towarzystwo Miłośników Psa Służbowego, które miało za zadanie popularyzację rasy. Z jego inicjatywy w 1937 roku w Zakopanem zorganizowano pierwszą wystawę owczarków podhalańskich. Spośród 65 pokazanych tam psów do Księgi Wstępnej wpisano 18 osobników. W 1938 roku opracowano pierwszy wzorzec rasy.

Potret podhalana leżącego w jesiennych liściach
owczarek podhalański | fot. Shutterstock

Pracę kynologów przerwał wybuch wojny. Po jej zakończeniu górale zaczęli rozmnażać ocalałe egzemplarze. Robili to jednak w sposób nieprzemyślany, ignorując standardy rasy. Dopiero w 1954 roku krakowski oddział Związku Kynologicznego w Polsce zorganizował przegląd, na którym oceniono ponad 100 osobników i opracowano wytyczne dalszej hodowli. Zadania tego podjął się dr wet. Henryk Dereziński.

Owczarek podhalański w Polsce

W 1967 roku FCI przyjęło oficjalnie wzorzec rasy. Pierwszym podhalanem z pełnym rodowodem była suka Surma z hodowli Kordegarda. Obecnie w naszym kraju rasa jest bardzo rozpoznawalna, choć niekoniecznie popularna poza obszarem Tatr.



Wzorzec rasy owczarek podhalański

Owczarek podhalański – grupa I grupa FCI, sekcja 1, nr wzorca 252

  • Kraj pochodzenia: Polska
  • Charakter: spokojny, pojętny, czujny, bardzo silnie przywiązany do swojej rodziny, opiekuńczy względem słabszych członków stada
  • Wielkość: psy – 65-70 cm, suki – 60-65 cm
  • Waga: psy – 50-65 kg, suki – 45-60 kg
  • Szata: na głowie, pysku i przedniej stronie kończyn sierść krótka, na szyi i tułowiu długa, gęsta, prosta lub lekko falista, twarda w dotyku, z obfitym podszerstkiem; na szyi występuje bogata kryza, na udach obfite portki; ogon mocno owłosiony, puszysty
  • Maść: jednolicie biała
  • Długość życia: około 12 lat
  • Odporność na warunki atmosferyczne: bardzo duża
  • Koszty utrzymania: 250-300 zł miesięcznie
  • Cena psa z rodowodem: 1700-3500 zł

Pełen wzorzec FCI obowiązujący w Związku Kynologicznym w Polsce (pdf)



Ciekawostki o rasie owczarek podhalański

Istnieje kilka ras spokrewnionych z naszym podhalanem. Najbliższym kuzynem jest oczywiście słowacki czuwacz – to w rzeczywistości rasa wywodząca się z tej samej populacji liptaków, tyle że hodowana osobno, u której pewne różnice specjalnie podkreślono. Nadal jednak czuwacze i podhalany są zwykle nie do odróżnienia dla laika, a nawet dla wielu specjalistów.

Nieco bardziej różnią się, hodowane na odleglejszych terenach węgierski kuvasz oraz włoski maremmano-abruzzese. Charakterystyczna dla tych wszystkich ras jest biała maść – przyczyną tego jest fakt, że psy te pilnowały owiec o białej maści i miały wtapiać się w stado tak, aby drapieżnik nie potrafił ich łatwo zlokalizować. Dla odmiany psy typowo zaganiające miały być łatwo odróżnialne dla pasterza, stąd np. border collie jest zwykle czarno-biały.