OWCZAREK PODHALAŃSKI

Owczarek podhalański to nasza rodzima rasa: duży, bogato owłosiony molos typu górskiego, zawsze czysto biały. Zrównoważony, czujny, jego powołaniem jest stróżowanie na własnym terenie.

 

Charakter

Owczarek podhalański jest ściśle związany z krajobrazem Tatr. Należy do grupy dużych, biało umaszczonych psów górskich, występujących od setek lat na terenach środkowej i południowo-zachodniej Europy.

Umiejętności

Praca owczarka podhalańskiego nie polegała na prowadzeniu owiec, ale na ich ochronie przed drapieżnikami. Wykorzystywano go również jako stróża gospodarstw, schronisk górskich i prywatnych domów. Obecnie owce mają coraz mniej naturalnych wrogów, rzadko można spotkać niedźwiedzia, a wilki występują głównie w Bieszczadach. Pomimo że nie jest to typowy pies zaganiający, potrafił jednak także przepędzać stado z jednego pastwiska na drugie lub zapędzać na udój. Umiał bezbłędnie odnaleźć zabłąkane i zranione sztuki w najbardziej niedostępnym terenie i sprowadzić je do szałasu.

Portret uśmiechniętego podhalana na hali górskiej
fot. Shutterstock

W Holandii z dobrym skutkiem podejmowano próby układania owczarków podhalańskich do roli przewodników niewidomych. Także w Polsce co najmniej jedna suczka pracowała w tej roli. W czasie wypraw na Spitsbergen polski podhalan towarzyszył naukowcom wśród nieprzebytych śniegów, zawsze odnajdując właściwą drogę.

Podhalan jest doskonałym stróżem, nieufnym wobec obcych, obdarzonym dużą odwagą, czujnym, lecz niehałaśliwym. Reaguje tylko w momencie faktycznego zagrożenia.

Szkolenie i wychowanie

Owczarek podhalański to pies o umiarkowanym temperamencie, spokojny, opanowany, zrównoważony i bardzo zaradny. Mimo niezależnej natury i dużej samodzielności, widocznej już u małych szczeniąt, jest posłuszny i chętny do współpracy. Bardzo przywiązuje się do swojej rodziny i miejsca, w którym żyje. Nie ma skłonności do dominacji, jest wierny i bezwarunkowo oddany człowiekowi. Szczególną sympatią obdarza dzieci. Ma silny instynkt opiekuńczy, w jego towarzystwie nikomu nie może stać się krzywda.

Podhalan stojący na tle morza
fot. Shutterstock

Długoletnia planowa hodowla doprowadziła do poprawienia eksterieru i utrwalenia pozytywnych cech psychicznych. Podhalan stał się zwierzęciem bardziej przyjaznym i otwartym. Ma silną osobowość, ale jego wychowanie nie przysparza większych kłopotów. Nie jest konfliktowy ani przesadnie agresywny wobec psów, jednak strzegąc swojego terytorium,może być nieprzyjemny dla intruza.

Owczarek podhalański jest inteligentny i pojętny, można go szkolić w zakresie ogólnego posłuszeństwa.

Dla kogo ta rasa

Podhalan potrafi dostosować się do różnych warunków i wymagań właściciela. Jest doskonale przystosowany do życia w trudnych i zmiennych warunkach klimatycznych. Jak każdy pies, do prawidłowego rozwoju potrzebuje ruchu i zajęcia, dzięki któremu będzie czuł się potrzebny. Panuje opinia, że przedstawiciel tej rasy źle się czuje na nizinach. Nie jest to prawda, ale na pewno nie powinien być trzymany w miejskich blokowiskach. Brak przestrzeni odbija się niekorzystnie na jego kondycji psychicznej i fizycznej. W domu poza miastem, mając do dyspozycji ogród, będzie czuł się znakomicie, nawet jeśli od najbliższych gór będzie go dzielić kilkaset kilometrów.

Wady i zalety

Owczarek podhalański – jaki jest? Poznaj jego wady i zalety!

Wady

  • dosyć niezależny – lubi sam podejmować decyzje
  • bywa uparty – nie zawsze chce wykonać polecenie, jeśli nie widzi w nim sensu
  • wymaga przestrzeni – niezbyt nadaje się do miejskiego mieszkania
  • mocno linieje, a jego sierść wymaga regularnego czesania

Zalety

  • bardzo przywiązany do właściciela i całej rodziny
  • opiekuńczy wobec dzieci
  • doskonały, czujny, lecz nieprzesadnie agresywny stróż
  • spokojny i zrównoważony na co dzień
  • stosunkowo łatwy do wychowania i układania
  • chętnie wykonuje polecenia, jeśli ma dobrą więź z właścicielem
  • odporny na warunki atmosferyczne

Zdrowie

Generalnie owczarek podhalański to rasa zdrowa i odporna. Z chorób o podłożu genetycznym najczęściej trapią go dysplazja biodrowa i łokciowa oraz wady powiek: entropium i ektropium. Zagrożony jest rozszerzeniem i skrętem żołądka, dlatego należy mu po jedzeniu zapewnić wypoczynek. Jego uszy mogą być narażone na infekcje, dlatego należy je regularnie kontrolować i w razie potrzeby czyścić.

Portret szczeniaka podhalana na trawie
fot. Shutterstock

Żywienie

Podhalan nie jest wymagający pod względem żywienia. Ma dobry apetyt i nie jest wybredny. Ponieważ przez lata ciężko pracował i nie był rozpieszczany, jego organizm potrafi optymalnie wykorzystywać podawany pokarm. Karma powinna być dobrej jakości, o średniej zawartości białka i tłuszczu. Dzienną porcję dzielimy na dwa posiłki, miskę ustawiamy na podwyższeniu.

Podhalan leżący w cieniu
fot. Shutterstock

Pielęgnacja

Pielęgnacja podhalana nie jest kłopotliwa. Jego szata jest dwuwarstwowa, złożona z włosa okrywowego i gęstego podszerstka. Dzięki temu nie przemaka, szybko wysycha i nie trzyma brudu. Owczarka podhalańskiego wystarczy dokładnie wyszczotkować, aby wyglądał efektownie. Wybierając się z naszym ulubieńcem na wystawę, pamiętajmy, że powinien być przed nią wykąpany i wyszczotkowany. Kredą lub specjalnym pudrem wybielamy wszelkie zażółcenia. Należy również skorygować włos na łapach, pod ogonem i w okolicach uszu.

Historia

Historia owczarka podhalańskiego jest tyleż odległa, co tajemnicza. Prawdopodobnie wywodzi się od azjatyckich molosów, przede wszystkim doga tybetańskiego, który przyczynił się do powstania wielu dzisiejszych ras. Silny, majestatyczny, odporny na warunki atmosferyczne, od dawna pilnował stad owiec przed drapieżnikami i rabusiami. Dzisiaj coraz częściej pełni rolę stróża i towarzysza rodziny.

Podhalan patrzący w dal na tle gór
fot. Shutterstock

Początki pasterstwa w Tatrach i na Podhalu sięgają XIII w. Wtedy przybyły na te tereny ludy trudniące się wypasem owiec i bydła. Wraz z ludźmi pojawiły się ich psy. Ówcześni pasterze posiadali niewielkie stada, utrzymywane w nisko położonych dolinach. W XV i XVI w. plemiona wołoskie, zdążające wzdłuż Karpat na Podhale, przyczyniły się do rozwoju gospodarki pasterskiej na obszarach tatrzańskich. Towarzyszące im psy zapoczątkowały rasę owczarka podhalańskiego, nazywanego przez miejscową ludność liptakiem.

Duże, silne i krzepkie zwierzęta były znakomitymi stróżami owiec. Pracowały w dzień i w nocy. Nieprzeciętna odwaga i wytrzymałość pozwalały im na konfrontację z groźnymi drapieżnikami: wilkami i niedźwiedziami. Nosiły specjalne obroże nabijane kolcami lub całe wykonane z metalu, które chroniły je przed kłami przeciwników. Owczarki podhalańskie strzegły także dobytku przed złodziejami.

Dwa podhalany na spacerze w jesiennym lesie
fot. Shutterstock

Kiedy na początku XX w. Tatry stały się popularnym terenem turystycznym, tłumnie zjeżdżający goście zwrócili uwagę na piękne białe psy, które z czasem stały się miejscową atrakcją i elementem folkloru. Owczarek podhalański pojawił się w legendach i góralskich przyśpiewkach. Posiadanie dobrze utrzymanego podhalana było dla bacy sprawą honoru, za niektóre psy trzeba było oddać nawet trzy owce.

Pierwszej próby planowej hodowli podhalana podjął się w okresie międzywojennym Korpus Ochrony Pogranicza. Uznano, że pełne zaangażowania, ciężko pracujące od pokoleń owczarki, odporne i chętne do współpracy z człowiekiem będą dobrymi psami służbowymi. Podhalany doskonale sprawdziły się jako psy pilnujące obiektów przemysłowych i wojskowych. Na początku lat 30. XX w. na Śląsku powstało Towarzystwo Miłośników Psa Służbowego, które miało za zadanie popularyzację rasy. Z jego inicjatywy w 1937 r. w Zakopanem zorganizowano pierwszą wystawę owczarków podhalańskich. Spośród 65 pokazanych tam psów do Księgi Wstępnej wpisano 18 osobników. W 1938 r. opracowano pierwszy wzorzec.

Potret podhalana leżącego w jesiennych liściach
fot. Shutterstock

Pracę kynologów przerwał wybuch wojny. Po jej zakończeniu górale zaczęli rozmnażać ocalałe egzemplarze. Robili to jednak w sposób nieprzemyślany, ignorując standardy rasy. Dopiero w 1954 r. krakowski oddział Związku Kynologicznego w Polsce zorganizował przegląd, na którym oceniono ponad 100 osobników i opracowano wytyczne dalszej hodowli. Zadania tego podjął się dr wet. Henryk Dereziński. W 1967 r. FCI przyjęło oficjalnie wzorzec rasy. Pierwszym podhalanem z pełnym rodowodem była suka Surma z hodowli Kordegarda.

Wzorzec

Owczarek podhalański – grupa I grupa FCI, sekcja 1, nr wzorca 65

  • Pochodzenie: Polska
  • Charakter: spokojny, pojętny, czujny, bardzo silnie przywiązany do swojej rodziny, opiekuńczy względem słabszych członków stada
  • Wielkość: pies – 65-70 cm, suka – 60-65 cm
  • Waga: pies – 50-65 kg, suka – 45-60 kg
  • Szata: na głowie, pysku i przedniej stronie kończyn sierść krótka, na szyi i tułowiu długa, gęsta, prosta lub lekko falista, twarda w dotyku, z obfitym podszerstkiem. Na szyi występuje bogata kryza, na udach obfite portki; ogon mocno owłosiony, puszysty
  • Maść: jednolicie biała
  • Długość życia: przeciętnie około 12 lat
  • Podatność na szkolenie: duża
  • Koszty utrzymania: 250-300 zł miesięcznie
  • Cena psa z rodowodem: 1700-3500 zł

Ciekawostki

Istnieje kilka ras spokrewnionych z naszym podhalanem. Najbliższym kuzynem jest oczywiście słowacki czuwacz – to w rzeczywistości rasa wywodząca się z tej samej populacji liptaków, tyle że hodowana osobno, u której pewne różnice specjalnie podkreślono. Nadal jednak czuwacze i podhalany są zwykle nie do odróżnienia dla laika, a nawet dla wielu specjalistów.

Nieco bardziej różnią się, hodowane na odleglejszych terenach węgierski kuvasz oraz włoski maremmano-abruzzese. Charakterystyczna dla tych wszystkich ras jest biała maść – przyczyną tego jest fakt, że psy te pilnowały owiec o białej maści i miały wtapiać się w stado tak, aby drapieżnik nie potrafił ich łatwo zlokalizować. Dla odmiany psy typowo zaganiające miały być łatwo odróżnialne dla pasterza, stąd np. border collie jest zwykle czarno-biały.