Zabłąkane nazwy ras - Psy.pl
Psy rasowe

Zabłąkane nazwy ras

Nazwy ras bywają mylące... Czy każdy terier ma cechy teriera?

Organizacje kynologiczne klasyfikują rasy w grupy. W AKC (Amerykańskim Kennel Clubie) jest tych grup siedem (i jedna dodatkowa klasa „mieszana”, grupująca rasy świeżo przyjęte), w brytyjskim KC – również siedem, ale ich nazwy i podział ras jest trochę inny.

Natomiast w FCI (Międzynarodowej Federacji Kynologicznej), do której należy także Polska, grup jest aż 10. AKC i KC w swoim podziale kierują się przede wszystkim kryterium użytkowości, natomiast w FCI dwa główne kryteria stanowią użytkowość i pochodzenie danej rasy.

Nagus tu, nagus tam

W przypadku wielu ras przyporządkowanie jest na tyle oczywiste, że w różnych organizacjach należą one do tej samej grupy. Przykładowo we wszystkich trzech organizacjach są grupy psów pasterskich i terierów. Jednak nie każdą rasę jest łatwo zaklasyfikować. Na przykład szpice są jednorodne pod względem budowy, ale pełniły różne role.

Trudno sklasyfikować też oryginalne rasy, np. nagiego psa meksykańskiego, peruwiańskiego i chińskiego grzywacza. W FCI dwa pierwsze znajdują się w grupie psów pierwotnych, a ich kuzyn – w grupie psów ozdobnych i do towarzystwa.

różne rasy psów
fot. Shutterstock

Spaniel, nie spaniel?

Zamieszanie może też wprowadzić nazewnictwo. Typowe spaniele to średniej wielkości psy myśliwskie, wypłaszające ptactwo dla myśliwego. Jednak kilka psów o nazwie „spaniel” znajdziemy w innych grupach FCI.

W grupie IX jest kilka psów określanych jako „spaniele”, np. spaniel tybetański. Zaliczenie go do ras ozdobnych i do towarzystwa jest słuszne. Spaniel tybetański jest bowiem małym pieskiem, podobnym do pekińczyka. Nazwę nadali mu Brytyjczycy przez analogię do ras europejskich, ze względu na wygląd – oklapnięte uszka i miękki, dłuższy włos. Tymczasem jest to rasa o zupełnie innym pochodzeniu, spokrewniona z innymi azjatyckimi rasami, np. shih tzu.

W grupie IX znajdują się także cavalier king charles spaniel i jego rzadszy kuzyn – king charles spaniel. Wywodzą się one rzeczywiście od małych spanieli myśliwskich, od wieków hodowanych jako psy do towarzystwa. Od miniaturowych spanieli pochodzą także ozdobne francuskie papillon (franc. „motylek”) i phalene (franc. „ćma”), będące właściwie odmianami tej samej rasy. Różnią się tylko uszami: u papillona są one duże i stojące, a u phalene – oklapnięte.

Terier, czyli… owczarek

Podobnie jak ze spanielem tybetańskim rzecz ma się z terierem tybetańskim, który… wcale nie jest terierem! To znowu sprawka Brytyjczyków, którzy egzotyczne rasy „chrzcili” swojskimi nazwami. Terier tybetański był w swojej ojczyźnie przede wszystkim psem do towarzystwa, ale także pasterskim i stróżującym. Podobne azjatyckie kudłate psy pasterskie były przodkami wielu europejskich ras pasterskich, w tym naszego PON-a. O ich pokrewieństwie świadczy także wygląd.

Również czarny terier rosyjski, który ma w sobie krew airedale teriera, sznaucera olbrzyma i rottweilera, nie trafił do grupy terierów, tylko do grupy II.

Niektóre rasy „pasują” do różnych grup. Na przykład charty pierwotne, takie jak pies faraona czy podenco ibicenco, mogłyby znaleźć się w grupie X, ale zostały zaliczone do V. Stało się tak być może dlatego, że jedna z tych ras – podengo portugalski – występuje w trzech rozmiarach i podczas gdy duży podengo jest typowym pierwotnym chartem, to odmiana średnia i mała nie przypomina charta.

Szpic wśród molosów

Nielogiczna wydaje się klasyfikacja dużego japońskiego psa. Rasa ta powstała z podziału dawnego akita inu na akitę w typie oryginalnym, preferowanym przez Japończyków, i psa w typie amerykańskim, zwanym właśnie DJP. Akita pozostał w grupie V wraz z innymi szpicami, natomiast DJP zaliczono do grupy II.

Japończycy nie chcieli, aby ta „stara-nowa” rasa znalazła się w grupie V. Tymczasem pod względem budowy jest to typowy szpic, nie pasujący do grupy II. Zaskakująca jest też obecność cao fila de Sao Miguel w grupie I. Pod względem budowy to typowy molos, podobny do cane corso i dogo canario. Wprawdzie pełnił on funkcje psa zaganiającego, ale dotyczy to też rottweilera, którego jednak nie zaliczono do psów pasterskich.

Klasyfikacja ras według FCI

owczarek i owce
fot. Shutterstock

I. Owczarki i psy pasterskie

  • W tej grupie wyróżniamy rasy zaganiające spokrewnione ze szpicami (krótkowłose lub długowłose z gładkim pyskiem, o uszach zwykle stojących lub załamanych powyżej podstawy). Przykłady: owczarek niemiecki, owczarki belgijskie, border collie, collie długo- i krótkowłosy, owczarek szetlandzki, corgi, mudi, schipperke.
  • Pochodzące od kudłatych psów z Azji Środkowej w typie teriera tybetańskiego (kosmate, z dłuższym włosem na pysku). Przykłady: polski owczarek nizinny, bearded collie, owczarek staroangielski, puli, briard.
  • Kolejnie rasy typu „strażnicy stad” wywodzące się od mastifa tybetańskiego, zaliczane do tzw. molosów typu górskiego (duże psy, najczęściej o dłuższym włosie na ciele i gładkim pysku). Przykłady: owczarek podhalański, słowacki czuwacz, kuwasz, cane da pastore maremmano-abruzzese, cao fila de Sao Miguel oraz ca de bestiar.
Bernardyn
fot. Shutterstock

II. Pinczery i sznaucery, molosy, szwajcarskie psy górskie i do bydła

  • Pinczery i sznaucery – prawdopodobnie spokrewnione ze szpicami. Przykłady: doberman, pinczer średni i miniaturowy, sznaucer olbrzym, średni i miniaturowy, czarny terier rosyjski.
  • Molosy w typie „bojowym” również wywodzone od mastifa tybetańskiego (zwykle potężne, krótkowłose psy). Przykłady: mastif angielski, bulmastif, dog niemiecki, bokser, dogue de Bordeaux, mastino napoletano, cane corso, fila brasileiro, tosa inu, dogo canario, buldog angielski.
  • Molosy typu górskiego (duże psy, najczęściej o dłuższym włosie na ciele i gładkim pysku), są tu typowi strażnicy stad, jak i psy pełniące od dawna inne funkcje. Przykłady: mastif tybetański, owczarek kaukaski, duży pies pirenejski, mastif pirenejski, mastif hiszpański, owczarek środkowoazjatycki, owczarek anatolijski, bernardyn, nowofundland, sarplaninac, a także szwajcarskie psy górskie i do bydła – duży szwajcarski pies pasterski i berneński pies pasterski, appenzeller i entlebucher.
  • W tej grupie znajduje się także duży japoński pies – szpic.
Terier szkocki
fot. Shutterstock

III. Teriery

Jamnik długowłosy
fot. Shutterstock

IV. Jamniki

  • Najmniej liczna w rasy grupa o jednorodnym pochodzeniu – jamniki wywodzą się od psów gończych, u których pojawiła się mutacja skrócenia łap (przydatna u psów norujących).
  • Najstarsze są jamniki krótkowłose; szorstkowłose uzyskano przez dolewkę krwi terierów, a długowłose – spanieli.
Husky
fot. Shutterstock

V. Szpice i psy w typie pierwotnym

  • Szpice – reprezentują najbardziej pierwotny typ psa domowego (krótkowłose lub długowłose z krótkowłosym pyskiem, ze stojącymi uszami i zakręconym ogonem), pełnią różne funkcje.
  • Szpice pociągowe: samojed, husky syberyjski, alaskan malamute, pies grenlandzki. Szpice myśliwskie takie jak łajki, karelski pies na niedźwiedzie, elkhund szary i czarny, szpic fiński, szpic. Pastersko-stróżujące: islandzki szpic pasterski, lapinkoira, lapinporokoira, lapphund, vastgotaspets szpice stróżujące: szpice niemieckie, volpino italiano. Szpice azjatyckie: akita, shiba, chow-chow.
  • Natomiast grupa mniej jednorodna pod względem pochodzenia, jednak nadal reprezentująca pierwotny typ. Podobne psy były znane już w starożytności. Przykłady: psy w typie psa pariasa: canaan dog.
  • Pierwotne psy myśliwskie: basenji oraz charty pierwotne: pies faraona, podenco ibicenco, cirneco dell’Etna, podenco portugalskie odmiana duża (odmiana średnia i miniaturowa nie jest w typie charta). Przykłady: nagie psy: peruwiański i meksykański psy z pręgą: tajski ridgeback.
Beagle
fot. Shutterstock

VI. Psy gończe i rasy pokrewne

  • Grupa o jednorodnym pochodzeniu (psy najczęściej średniej wielkości o dużych, oklapniętych uszach, w pogoni za zwierzyną kierują się węchem), psy te znane były już we wczesnym średniowieczu, ukształtowały się w Europie. Przykłady: bloodhound, beagle, gończy polski, ogar polski.
  • Wyróżniamy tu również posokowce – wywodzą się od gończych, ale wyspecjalizowano je do pracy na farbie (krwi zwierzyny).
Wyżeł weimarski
fot. Shutterstock

VII. Wyżły

  • Grupa o jednorodnym pochodzeniu (zwykle duże psy z dużymi oklapniętymi uszami) pierwotnie wywodzące się z Półwyspu Pirenejskiego, spokrewnione z gończymi i spanielami.
Labrador
fot. Shutterstock

VIII. Aportery, płochacze i psy dowodne

  • Aportery, czyli retrievery (zwykle dość duże psy), rasy stosunkowo młode, wyhodowane po wynalezieniu broni palnej. Przykłady: labrador retriever, golden retriever, flat coated retriever.
  • Spaniele (psy średniej wielkości, długowłose z krótkowłosym pyskiem i dużymi, oklapniętymi uszami), wywodzące się z Półwyspu Pirenejskiego. Przykłady: cocker spaniel angielski i amerykański, springer spaniel angielski i walijski, clumber spaniel.
  • Psy dowodne (psy średnie lub większe o falującej lub skręconej, tłustej długiej, wodoodpornej sierści), o starym pochodzeniu. Przykłady: barbet, portugalski i hiszpański pies dowodny, irlandzki i amerykański spaniel wodny.
pies grzywacz
fot. Shutterstock

IX. Psy ozdobne i do towarzystwa

  • Grupa o najbardziej zróżnicowanym pochodzeniu.
  • Biszony i rasy pokrewne – małe, kudłate pieski wywodzące się z rejonu śródziemnomorskiego.
  • Pudle – pierwotnie psy myśliwskie, blisko spokrewnione z psami dowodnymi z grupy VIII.
  • Małe psy belgijskie o skróconych pyszczkach (gryfonik brukselski, brabancki i brabantczyk) – spokrewnione z pinczerem małpim z gr. II.
  • Rasy azjatyckie o bardzo starym pochodzeniu: lhasa apso, shih tzu, pekińczyk, spaniel tybetański, japoński chin, terier tybetański.
  • Spaniele miniaturowe – pochodzące od spanieli myśliwskich, ale hodowanych do towarzystwa: cavalier king charles i king charles spaniel, papillon i phalene.
  • Chiński grzywacz – być może spokrewniony z nagimi psami z grupy V.
  • Chihuahua – stara meksykańska rasa.
  • Małe psy w typie molosa: buldog francuski, boston terier – spokrewniony z rasami typu bull oraz mops – bardzo stara chińska rasa.
  • Kromfohrlander – młoda rasa, sztucznie stworzona na bazie krzyżówki foksteriero-podobnej suczki i psa podobnego do gryfona bretońskiego.
charty
fot. Shutterstock

X. Charty

  • Jest to grupa o dość jednorodnym pochodzeniu w większości duże psy gończe kierujące się w pogoni wzrokiem, a nie węchem.
  • Ich przodkowie wywodzą się z azjatyckich i afrykańskich pustyń. Bardzo stare rasy, które mogą być spokrewnione z psami reprezentującymi jeszcze bardziej pierwotny typ charta z grupy V. Jest tu także charcik włoski, pełniący rolę psa do towarzystwa.

Jak to wygląda w Wielkiej Brytanii?

Brytyjczycy mają swój związek kynologiczny (Kennel Club), który prowadzi własną klasyfikację ras i są jej wierni.

Klasyfikacja ras według
brytyjskiego Kennel Clubu (KC)

  • Hound (gończe): gończe, jamniki i charty, ale także szpice myśliwskie (np. szpic fiński, elkhund).
  • Working (pracujące): psy stróżujące (np. sznaucer olbrzym, doberman, beauceron), pociągowe (np. alaskan malamute) i ratownicze (np. nowofundland).
  • Terrier (teriery): teriery.
  • Gundog (pomocnicy myśliwego polującego z bronią palną): wyżły, aportery i płochacze.
  • Pastoral (pasterskie): pasterskie, w tym także szpice pasterskie (np. vastgotaspets, lapphund).
  • Utility (użytkowe): psy o różnym pochodzeniu, wyglądzie i użytkowości, które najwyraźniej nie pasowały do innych grup (np. buldog angielski i francuski, canaan dog, chow-chow, akita, shiba, szpic niemiecki mały i miniaturowy, szpic wilczy, dalmatyńczyk, shar-pei, lhasa apso, shih tzu, spaniel tybetański, terier tybetański, sznaucer miniaturowy i średni, schipperke, pudle.
  • Toy („zabawki”): rasy ozdobne i do towarzystwa, w tym m.in. małe teriery (silky i yorkshire), affenpinczer, biszony, charcik włoski, pinczer miniaturowy, mops.

A jak jest w Ameryce?

Jak wspomniano we wstępie, klasyfikacja ras według brytyjskiego Kennel Clubu (KC) oraz klasyfikacja ras według Amerykańskiego Kennel Clubu (AKC), różnią się od siebie.

Klasyfikacja ras według
Amerykańskiego Kennel Clubu (AKC)

  • Sporting (pomocnicy myśliwego): wyżły, aportery i płochacze.
  • Hound (gończe): gończe, jamniki i charty, a także basenji.
  • Working (pracujące): psy stróżujące, pociągowe i ratownicze (duże szpice, molosy typu górskiego, pinczery i sznaucery bez miniaturowych).
  • Terrier (teriery): teriery, ale i sznaucer miniaturowy.
  • Toy („zabawki”): psy ozdobne i do towarzystwa, w tym pinczer miniaturowy, affenpinczer, charcik włoski i małe teriery (silky, yorkshire).
  • Non-sporting („niesportowe”): psy o różnym pochodzeniu, wyglądzie i użytkowości, które najwyraźniej nie pasowały do innych grup: (np. buldog angielski i francuski, boston terier, biszony, shar-pei, chow-chow, shiba, dalmatyńczyk, szpic fiński, szpic wilczy, pudel duży, ale też lhasa apso, spaniel tybetański, terier tybetański).
  • Herding (pasterskie): psy pasterskie, ale też canaan dog.
  • Miscellaneous (mieszana): rasy czekające na pełne uznanie przez AKC.

Mimo pewnych niekonsekwencji, klasyfikacja wydaje się niezbędna. Inaczej trudno byłoby zorientować się w tym ogromnym bogactwie ras.

Autor: Urszula Charytonik
Chcesz dać głos i ocenić?
Dołącz do naszego stada – zarejestruj się!
Ocena użytkowników

Dodaj komentarz

Zaloguj się do swojego konta lub skomentuj anonimowo. Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *